Болашақ дәрігерлердің құқықтық мәдениетін қалыптастыру: теориядан практикаға
2025 жылғы 8 қыркүйекте Қазақстан Республикасының Президентінің халқына жолдаған «Жасанды интеллект дәуіріндегі Қазақстан: өзекті міндеттер және оларды цифрлық трансформация арқылы шешу» атты Жолдауының 97-бабын жүзеге асыру аясында, сондай-ақ болашақ медициналық мамандардың құқықтық мәдениетін жүйелі түрде қалыптастыру, құқықтық санасын, кәсіби жауапкершілігін арттыру және заңдылық принциптеріне берік болуын қамтамасыз ету мақсатында, ШОМ-2-де 2026–2030 жылдарға арналған кешенді Іс-шаралар жоспары бекітілді.
Бұл жоспар студенттерде медициналық қызметтің құқықтық негіздерін терең түсіну, заңға құрмет сезімін дамыту және денсаулық сақтау жүйесіндегі этико-құқықтық стандарттарды нығайтуға бағытталған.
Жоспарды жүзеге асыру аясында 2026 жылғы 1 сәуірде 6-курс интерндары үшін «Медициналық құқық және дәрігердің жауапкершілігі: теориядан практикалыққа» тақырыбында мазмұнды семинар өткізілді.
Семинарды анестезиология және реаниматология кафедрасының ассистенті, ұлттық аккредитация бойынша сарапшы Ермекбай А.А., экономика саласындағы құқықтық реттеу мамандығы бойынша екінші жоғары білімі бар дәрігер өткізді. Дәрігердің медициналық және құқықтық дайындығының бірегей үйлесімі тақырыпты кешенді түрде, медицина, құқық және кәсіби этика тоғысында қарастыруға мүмкіндік берді.
Семинар интерактивті диалог форматында өтті: талқылаулар, практикалық кейстерді талдау, кәсіби жағдайларды модельдеу арқылы қатысушылар теориялық білімді тереңдетіп қана қоймай, оны практикада қолдану дағдыларын қалыптастырды.
Семинар барысында Қазақстан Республикасының денсаулық сақтау саласын реттейтін және медициналық қызметкерлердің құқықтық мәртебесін айқындайтын негізгі нормативтік-құқықтық актілер жан-жақты қаралды:
- Қазақстан Республикасының Конституциясы – адамның және азаматтың негізгі құқықтары мен бостандықтарын бекітетін негізгі заң. Азаматтардың денсаулығын қорғау және сапалы медициналық көмек алу конституциялық құқығы, сондай-ақ мемлекеттің осы кепілдіктерді қамтамасыз ету рөлі ерекше назарда болды.
- 2020 жылғы 7 шілдедегі №360-VI ЗРК «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» Кодекс – денсаулық сақтау саласындағы қоғамдық қатынастарды реттейтін негізгі нормативтік-құқықтық акт. Семинарда пациенттердің және медициналық қызметкерлердің құқықтары мен міндеттері, медициналық көмек көрсету қағидалары, сапа және қауіпсіздік стандарттары, кәсіби бұзушылықтар үшін құқықтық жауапкершілік механизмдері талқыланды.
- Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2024 жылғы 25 қаңтардағы №46 бұйрығы «Денсаулық сақтау саласындағы кәсіби стандарттарды бекіту туралы» – медициналық қызметкерлердің кәсіби құзыреттеріне қойылатын қазіргі талаптарды, олардың білімін, дағдыларын және жауапкершілік деңгейін анықтайды.
- Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің 2020 жылғы 21 желтоқсандағы № ҚР ДСМ-305/2020 бұйрығы – медициналық мамандықтар мен специализациялардың номенклатурасын, сондай-ақ денсаулық сақтау жүйесіндегі лауазымдардың біліктілік сипаттамаларын бекітеді. Қатысушылар бұл құжаттың кәсіби даму мен мансап өсуіндегі маңызын талқылады.
- Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің медициналық көмек көрсету стандарттары – медициналық қызметтердің тәртібі, көлемі және сапасын реттейді. Семинарда осы стандарттарды қатаң сақтау қауіпсіз және тиімді медициналық практика негізі ретінде қарастырылды.
- Медициналық ұйымдарды ұлттық аккредитациялау стандарттары (IV қайта қарау) – медициналық мекемелердің қызметін бағалау критерийлерін белгілейді, медициналық көмек сапасын жақсартуға, пациенттердің қауіпсіздігін қамтамасыз етуге және үздіксіз жетілдіру принциптерін енгізуге бағытталған.
Семинардың маңызды бөлігі ретінде медициналық этика, деонтология және кәсіби коммуникация принциптері талқыланды, бұл дәрігердің құқықтық мәдениетінің ажырамас бөлігі болып табылады.
Семинар келесі негізгі мақсаттарға жетуге бағытталды:
- болашақ дәрігерлерде заңның кәсіби қызмет пен қоғамдағы рөлін терең және саналы түсінуін қалыптастыру;
- құқықтық мәдениетті, құқықтық сананы дамыту және құқық бұзушылықтарға төзбеушілікті қалыптастыру;
- заңнаманы қолдану дағдыларын интерактивті әдістер арқылы меңгеру (талқылаулар, кейс-анализ, рөлдік ойындар, жағдайларды модельдеу);
- жеке және кәсіби жауапкершілікті арттыру;
- волонтерлік, алдын алу және әлеуметтік маңызды бастамаларға қатысу арқылы белсенді азаматтық ұстанымды қалыптастыру.
Осындай іс-шараларды өткізу тек жоғары білікті мамандарды ғана емес, сонымен қатар заңға, гуманизмге, этикаға және пациенттердің құқықтарына құрметпен қарауға қабілетті әлеуметтік жауапкершілігі бар дәрігерлерді даярлауға мүмкіндік береді.
