Студенттердің биологиялық қауіпсіздік проблемалары ғылыми-зерттеу және «OtarBioPharm» ЖШС практикасы
С.Д.Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық университетінің (ҚазҰМУ) Фармация мектебінің студенттері 30 наурыз бен 10 сәуір аралығында Гвардейский ауылында орналасқан биологиялық қауіпсіздік проблемалары ғылыми-зерттеу институты (БҚПҒЗИ) және «OtarBioPharm» ЖШС-де ғылыми-өндірістік практикадан өтті Жамбыл облысының Отар станциясы. С.Д.Асфендияров атындағы ҚазҰМУ осы ұйымдармен ынтымақтастық туралы Меморандумдар жасасты.
Биологиялық қауіпсіздік проблемалары ҒЗИ 2023 жылы 65 жылдық мерейтойын атап өтті, ал «OtarBioPharm» зауытының бірінші кезегі 2021 жылғы қазанда ашылды.
БҚПҒЗИ және «OtarBioPharm» ЖШС басқа ұйымдармен қатар «Qazbiopharm «ұлттық холдингі» АҚ-ға кіреді, оның қызметінің негізгі мақсаты биологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз ету, биофармацевтикалық нарықтың инфрақұрылымын тұрақты дамыту және жетілдіру, биофармацевтикалық ғылым мен өнеркәсіпті дамытуды ынталандыру болып табылады.
«OtarBioPharm» ЖШС зауыты БҚПҒЗИ жанында орналасуының символдық мәні бар. Зауыттың кейбір қызметкерлері бұрын БҚПҒЗИ-да жұмыс істеген, ауыл шаруашылығы жануарлары мен адамның жұқпалы ауруларын диагностикалау, алдын алу үшін препараттар жасау саласында үлкен тәжірибесі бар.
Зауыттың құрылысы 2020 жылдың 12 маусымында басталды. Кәсіпорынның ел үшін маңыздылығын ескере отырып, «OtarBioPharm» ЖШС 2021 жылғы 4 қазанда зауытта Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев болды. Қазақстанда ғылыми-зерттеу институтында әзірленген QazCovid-in (QazVac) вакцинасының биологиялық қауіпсіздігі проблемаларының өнеркәсіптік сериялары осы зауытта өндірілген.
С.Д.Асфендияров атындағы ҚазҰМУ биологиялық қауіпсіздік проблемалары ҒЗИ және «OtarBioPharm» ЖШС-мен ғылыми зерттеулер, дипломдық жұмыстарды орындау, биотехнология, биотехнологиялық препараттарды өндіру технологиясы, биологиялық қауіпсіздік саласындағы магистрлік және докторлық бағдарламаларды әзірлеу салаларында табысты ынтымақтастық жасайды. Серіктестер геномдық технологиялар негізінде бруцеллезге қарсы вакцина әзірлеу бойынша ҚР Денсаулық сақтау министрлігінің жобасында да бірлесіп жұмыс істеуде.
«Фармацевтикалық өндіріс технологиясы» білім беру бағдарламасы бойынша оқитын Фармация мектебінің 4-курс студенттері диплом алды практика аясында үшінші жыл бойы биологиялық қауіпсіздік проблемалары ҒЗИ мен «OtarBioPharm» зауытында тәжірибеден өтуде.
БҚПҒЗИ 68 жылдық тарихы бар. Институт қауіп-қатерлерді анықтаудың құралдары мен әдістерін әзірлеумен, биологиялық қауіпсіздікті бағалаумен және диагностикалық және профилактикалық препараттарды дайындаумен, оның ішінде адамның, жануарлар мен құстардың қауіпті және аса қауіпті вирустық ауруларына қарсы препараттарды дайындаумен айналысады. Институт қызметкерлерінің биологиялық қауіпсіздік, биотехнология, вирусология, микробиология, иммунология салаларында үлкен тәжірибесі бар.
Институт ғалымдары 70-тен астам препарат, оның ішінде 30 вакцина, 29 тест-жүйе және 15-тен астам түрлі биопрепараттар әзірлеп, енгізді. Жыл сайын түрлi вакциналардың 27 млн. дозасы өндiрiледi.
2021 жылы әл-Фараби атындағы ғылым мен техника саласындағы 2021 жылғы Мемлекеттік сыйлық «Қазақстан Республикасының биологиялық қауіпсіздігін қамтамасыз ету: озық ғылыми технологиялар және өндіріс» тақырыбындағы жұмыс циклі үшін әзірленген QazVac вакцинасының авторлары, ҒЗЖИ-ның 7 ғалымына берілді.
ҒЗИ-дағы практика кезінде студенттер зерттеулердің негізгі бағыттарымен танысты, олардың ішінде адамның, жануарлардың және құстардың әлеуметтік маңызды инфекцияларына қарсы иммундық-биологиялық препараттарды дайындау технологияларын әзірлеу; вакциналар мен басқа да дәрілік заттарды эксперименттік, тәжірибелік-өнеркәсіптік және өндірістік шығару. Әсіресе, студенттерге молекулалық биология және гендік инженерия зертханасында жұмыс істеу ұнады. Адамның, ауыл шаруашылығы жануарлары мен өсiмдiктердiң аурулары үшiн диагностиканың, емдеудiң және профилактиканың жаңа қазiргi заманғы құралдарын жасау молекулярлық биология және гендік инженерия әдiстерiн пайдаланбай мүмкiн емес.
GMP тиісті өндірістік практикасының халықаралық талаптарына сай келетін еліміздегі алғашқы толық циклді «OtarBioPharm» биофармацевтикалық зауытына бару да студенттер үшін қызықты әрі танымдық болды.
Зауыт қызметкерлері студенттерді өндірістік желімен, сапаны бақылау зертханаларымен, міндетті қосалқы жүйелермен және су дайындау жүйесі, инспекциялық жабдықтар, заттаңбалау жабдықтары, диспетчерлеу жүйесі және т.б. жабдықтармен таныстырды. Студенттерге вакциналар өндірісінің технологиялық желісі, зертханалық жабдықтар мен мобильді реакторлар көрсетілді.
Компания балк-өнімді 2R, 4R форматындағы сауыттарға, сондай-ақ көлемі 100 млн.долларға құю қызметтерін ұсынады. Флакондарды жуу және стерильдеу, препараттарды флакондарға мөлшерлеп құю, оларды тығындау және «Флип-Офф» типті қалпақтарға айналдыру (яғни бастапқы орау) арнайы өндірістік желіде, таза үй-жайлар жағдайында автоматты түрде жүргізіледі. Құрғақ препаратты шығару қажет болған жағдайда – желіде лиофилизациялық машина болады.
Флакондардың герметикалығын және препараттардың басқа физикалық параметрлерін тексеру қазіргі заманғы жоғары технологиялық инспекциялық машиналарда автоматтандырылған режимде тексеріледі. Сондай-ақ зауытта бөтелкелерді заттаңбалау, таңбалау және қайталама орау процестері автоматтандырылған. Дайын өнімді аралық сақтау, сақтау +2+8ºС температурада жеке климаттық камераларда жүзеге асырылады.
Мұндай ғылыми-өндірістік тәжірибелер жақсы нәтиже береді: 2024 және 2025 жылдары Фармация мектебінің түлектері «OtarBioPharm» ЖШС қызметкерлерінің қатарын толықтырды. Олар үлкен қызығушылықпен жұмыс істейді, университетте алған білімдерін пайдалануға тырысады, жаңа дағдыларды меңгереді, жетілдіріледі. Биопрепараттар бойынша магистрлік жұмыстар мен докторлық диссертациялардың эксперименттік бөлігі БҚПҒЗИ және «OtarBioPharm» зауытының базасында орындалады.
